Olga Tokarczuk- współczesna noblistka

O sobie

Tania Książka – Olga Tokarczuk choć jest autorką bardzo znaną i rozpoznawaną nigdy nie była osobą medialną. Niewiele mówi o swoim życiu poza pisaniem. Urodziła się w 1962 roku w Sulechowie, mieszkała w wielu miejscach w Polsce jak również i za granicą. Jak podkreśla nadal szuka swojego miejsca na ziemi, obecnie swoje życie prowadzi w dwóch miejscach – we Wrocławiu, z którym jest mentalnie związana oraz na wsi w Kotlinie Kłodzkiej na pograniczu polsko-czeskim. Jest studentką psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, wolontaryjnie zajmowała się osobami z problemami psychicznymi a następnie pracowała jako terapeuta w poradni zdrowia psychicznego w Wałbrzychu, w którym również przez jakiś czas mieszkała. Doświadczenia w pracy z ludźmi z zaburzeniami ukształtowały Jej spojrzenie na świat na co często zwracała uwagę jak również miały wpływ na Jej twórczość, na rzecz której porzuciła wszelkie inne zajęcia. Jej książka ” Bieguni” w przekładzie Jennifer Croft została uhonorowana Międzynarodową Nagrodą Bookera, już samo znalezienie się w grupie finalistów jest uznawane za ogromną nobilitację w świecie literatury. W ubiegłym roku świat dobiegła informacja o przyznaniu polskiej autorce Literackiej Nagrody Nobla za rok poprzedni. Akademia doceniła narracyjną wyobraźnie i przekraczanie granic. Zdeklarowana feministka, orędowniczka praw równości człowieka, miłośniczka zwierząt i ekologii i jak często obecnie bywa nazywana “najpotężniejsza kobieta kultury”.

Nie dla każdego

Jakby chcieć określić twórczość Tokarczuk jednym słowem byłoby to niezwykle ciężkie. Jej proza bowiem nie daje się zaszufladkować i wrzucić w jakieś ramy, podziały, wymyka się bowiem tradycyjnemu podejściu do literatury. Czytelnik odnajduje tutaj szereg nawiązań do filozofii, mitologii, sporę dozę realizmu magicznego. Bardzo częstym rozwiązaniem jeżeli chodzi o konstrukcję Jej książek jest to, że składają się z wielu splatających się ze sobą opowieści jak to było w przypadku ” Biegunów” czy w “Domu dziennym, domu nocnym”. Jest to twórczość na pewno wymagająca, nieoczywista w przekazie, często metaforyczna i paraboliczna, poruszająca jednak najbliższe człowiekowi sprawy – życie, śmierć, podróż, miłość, przeznaczenie oraz tematy społeczne, z którymi Tokarczuk się identyfikuje i przemyca swój głos do opinii publicznej na stronach swoich powieści jak to było w przypadku “Prowadź swój pług przez kości umarłych” gdzie autorka wyraża swoją solidarność ze zwierzętami i pokazuje ich okrutne traktowanie jako najsłabszych w łańcuchu życia. Literatura Tokarczuk jest głębokim i wyrafinowanym sposobem komunikacji, opisaniem świata w całym jego skomplikowaniu i niejednoznaczności dlatego niewątpliwie trzeba otworzyć swój czytelniczy umysł a na pewno serce na tę twórczość.

Zima - zdjęcie autorstwa svetlanasokolova - pl.freepik.com

“Szafa” egzystencjalną problematyką Olgi Tokarczuk

Olga Tokarczuk (https://www.taniaksiazka.pl/autor/olga-tokarczuk) jest pisarką znaną z umiejętności odzwierciedlania na stronach swoich utworów zagadnień dotyczących ludzkiej egzystencji. Będąc absolwentką psychologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz psychoterapeutką wyszlifowała zdolność zagłębiania się w umysł człowieka. Przełożyło się to na wartość literacką jej dzieł, za które w jej ręce przypadła m.in.:

  • kilkukrotnie Nagroda Literacka “Nike” Czytelników (1997, 1999, 2002, 2008, 2015),
  • Nagroda Literacka “Nike” za powieść Bieguni (2008),
  • Nagroda Literacka “Nike” za powieść Księgi Jakubowe (2015),
  • nagroda The Man Booker International Prize za książkę Bieguni (2018),
  • Nagroda Nobla w dziedzinie literatury (2019),
  • odznaka Srebrny Medal “Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2010).

Jej zbiór historii pt. „Szafa” okazał się próbą zmierzenia się z problematyką izolacji, anonimowości i potrzeby poczucia bezpieczeństwa.

“Szafa” schronem przed rzeczywistością

Pierwsze opowiadanie odnosi się do tytułowej “Szafy,” które w oczach bohaterów prezentuje się nie tylko jako zabytkowy mebel. Bohaterowie określeni jako Pan i Pani odkrywają, że za drzwiami przyozdobionymi roślinnym ornamentem kryje się kojąca głębia zapraszająca ich do środka. Kobieta, wchodząc do niej odkryła ciszę i spokój. Szafa podobnie otuliła poczuciem bezpieczeństwa mężczyznę, który przekroczył jej wejście. Tokarczuk, ukazawszy zabytkowy mebel skupiła się nie na tym, czym jest, ale czym mógłby być. Pan i Pani dzięki niej odcięli się od rzeczywistości i znaleźli swój nowy, własny świat. Czy nie tego właśnie skrycie pragnie każdy z nas?

Anonimowość w świecie “Numerów”

Przenosząc się na kolejne strony książki, można poznać historię pokojówki z opowiadania pt. „Numery”. Kobieta pracująca w hotelu Capitol opowiada, jacy goście zatrzymują się w tym miejscu, natomiast sama ukrywa się pod roboczym mundurkiem anonimowości. Przechodząc niezauważona przez kolejne korytarze, jest świadkiem mieszania się dwóch kontrastujących ze sobą światów. Autorka zbioru pt. “Szafa” opisuje przenikanie się zapachów gospodarczych i drogich perfum pobudzając zmysły czytelnika. Podkreślenie przeciętności kobiety potęguje monotonia kolejnych dni w świecie numerów poszczególnych pokoi. Fascynujący jest fakt, że bohaterka potrafi delektować się zmęczeniem, które jest dla nią oznaką życia.

“Deus ex” a budowanie izolacji

Inne spojrzenie na izolację od reszty świata ukazane się w opowiadaniu „Deus Ex”.  Bliżej nieokreślony D. nie uczestniczy w swoim życiu małżeńskim na rzecz tworzenia rzeczywistości wirtualnej. Kreuje się na Stworzyciela, a nie jest to jedyne nawiązanie do motywów biblijnych. Tokarczuk umieszcza choćby w opisie kosmogonicznym. Bohater D. zatracił się jednak przez pobudki egoistyczne, przez co doszło do fatalnych konsekwencji destrukcji jego własnego świata. Autorka podobnie jak w całym zbiorze pt. “Szafa”, zwraca uwagę, że lepszym rozwiązaniem byłoby zaadaptowanie się do istniejącej już rzeczywistości.

Refleksyjność zbioru Olgi Tokarczuk

Trzy opowiadania ze zbioru “Szafa” Olgi Tokarczuk stanowią kwintesencję kunsztu krótkiej formy noblistki. Autorka potrafi przekazać kompletną historię na niewielkiej liczbie stron, tak by nie potraktować losów swoich bohaterów w sposób lakoniczny. Czytelnika zaś pozostawia z pełnym kompletem refleksji.

Kawa zdjęcie od svetlanasokolova z pl.freepik.com

Twórczość Tokarczuk

Olga Tokarczuk (ur. 1962) jest powszechnie uznawana za najwybitniejszą z żyjących polskich pisarek, o czym świadczy docenienie autorki Literacką Nagrodą Nobla za rok 2018. Prócz niej Tokarczuk ma na swoim koncie wiele innych prestiżowych wyróżnień m.in. Międzynarodową Nagrodę Bookera za powieść “Bieguni” (2018), jak też przyznaną dwukrotnie Nagrodę Literacką “Nike” (w roku 2008 za “Biegunów” i w 2015 za “Księgi Jakubowe”). Jej ceniony zarówno przez krytykę, jak i rzesze czytelników dorobek twórczy, zawiera w sobie powieści, zbiory opowiadań, eseje, scenariusze oraz felietony. Jest osobą czynnie zaangażowaną w działalność społeczną i ekologiczną; wielokrotnie podnosiła w publicznym dyskursie kwestie feministyczne, równouprawnienia mniejszości seksualnych i ochrony praw zwierząt.

Przedmiotem zainteresowania Olgi Tokarczuk w jej literaturze jest ożywiona refleksja nad istotą człowieczej natury, jej kulturowego nieokiełznania i postulowanej swobody, a zarazem kwestia odpowiedzialności gatunku ludzkiego wobec otaczającego świata. Autorka przyzwyczaiła swoich czytelników do w wprowadzania kategorii moralnego współodczuwania w kontekst całościowo pojmowanego świata przyrody. Filozofia objawiająca się w prozie Tokarczuk czerpie dla siebie inspiracje z kulturowej różnorodności całego świata; przenikają się w niej elementy humanistycznej tradycji Zachodu oraz dalekowschodnie umiłowanie naturalnej harmonii i łączności człowieka z przyrodą. Cechą charakterystyczną noblistki jest jej fascynacja podróżą i współczesna koncepcja “homo viator” (“człowieka wędrującego”) jako nomady, wiecznie skłóconego z cywilizacyjnymi ograniczeniami, stojącymi na drodze lepszego samopoznania.

W kwestii stylizowania narracji, twórczość Tokarczuk ujmuje się zazwyczaj hasłowo pojęciem tzw. “realizmu magicznego”; z całą pewnością można dostrzec jej estetyczne porozumienie z autorami pokroju Gabriela Garcii Marqueza, Julio Cortázar czy też bliższego regionom środkowoeuropejskim, Brunona Schulza. Te pobratymcze związki w literaturze nie dominują wszak nad w pełni wyrazistym głosem i unikalną wrażliwością polskiej pisarki. Pomimo prawdziwie dziejowego rozmachu i przestrzennej rozpiętości opowiadanych historii, Olga Tokarczuk znajduje dla swego pióra kontekst uniwersalny; jej fabuły, choć pozornie uwikłane w fantasmagorię, potrafią wzbudzić szczery rezonans w umysłach i sercach czytelników, niezależnie od ich kulturowego kodu. Zapewne ta właśnie cecha, obok szeregu innych zalet, stanowi o wartości twórczości noblistki.

Zdjęcie utworzone przez svetlanasokolova - pl.freepik.com